Δυσανεξία ή αλλεργία; Πώς επηρεάζουν την υγεία του εντέρου

Η διατροφή και η ευεξία είναι δύο κομμάτια που συνδέονται στην καθημερινότητά μας. Για να επιτευχθεί ένα μεγάλο κομμάτι της ευεξίας, πρέπει να υπάρχει και σωστή, ισορροπημένη διατροφή. Όμως, τι συμβαίνει όταν ένας άνθρωπος εμφανίζει τροφικές αλλεργίες ή δυσανεξίες; Πολλοί συγχέουν τις τροφικές αλλεργίες με τις τροφικές δυσανεξίες. Κάποια από τα συμπτώματα είναι κοινά ή παρόμοια, αλλά οι διαφορές τους είναι πολύ σημαντικές. Μεγάλο μέρος του πληθυσμού εμφανίζει ενοχλήσεις και για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του δεν εντοπίζει την πηγή του «κακού».

Ας δούμε ποιες είναι οι διαφορές της δυσανεξίας και της αλλεργίας, ποια είναι τα συμπτώματά τους και γιατί είναι σημαντικό να τα γνωρίζουμε.

Τροφική Αλλεργία

Η τροφική αλλεργία επηρεάζει το ανοσοποιητικό σύστημα, το οποίο ελέγχει πώς το σώμα υπερασπίζεται τον «εαυτό» του. Για παράδειγμα, εάν έχεις αλλεργία στα φιστίκια, το ανοσοποιητικό τα αναγνωρίζει ως αλλεργιογόνα, δηλαδή ως εισβολείς. Αντιδρά άμεσα παράγοντας αντισώματα που ονομάζονται ανοσοσφαιρίνες Ε (IgE). Αυτά προετοιμάζονται να πολεμήσουν την πρωτεΐνη της αλλεργιογόνου τροφής. Τα αντισώματα ταξιδεύουν στα κύτταρα, απελευθερώνοντας χημικές ουσίες που προκαλούν την αλλεργική αντίδραση. Κάθε τύπος IgE έχει ένα «ραντάρ» για συγκεκριμένο αλλεργιογόνο.

Η αλλεργική αντίδραση μπορεί να πυροδοτηθεί με την κατάποση, την εισπνοή ή ακόμη και με την αφή. Μικρές ποσότητες αρκούν για να προκαλέσουν σοβαρά ή και απειλητικά για τη ζωή συμπτώματα. Τα πιο κοινά εμφανίζονται στο δέρμα (κνίδωση, φαγούρα, πρήξιμο). Γαστρεντερικά συμπτώματα περιλαμβάνουν εμετό ή διάρροια, ενώ αναπνευστικά μπορεί να συνυπάρχουν αλλά σπάνια εμφανίζονται μόνα τους.

Η πιο σοβαρή μορφή είναι η αναφυλαξία, μια αντίδραση με ταχεία έναρξη που μπορεί να εξελιχθεί σε λεπτά. Συμπτώματα περιλαμβάνουν εξάνθημα, κνησμό, δύσπνοια, υπόταση, λιποθυμία, απώλεια συνείδησης, κοιλιακό πόνο, διάρροια ή εμέτους. Χωρίς άμεση χορήγηση επινεφρίνης (αδρεναλίνης), η αναφυλαξία μπορεί να αποβεί μοιραία.

Λιγότερο γνωστή είναι η τροφοεξαρτώμενη από άσκηση αναφυλαξία. Σε αυτήν την περίπτωση, ένα αλλεργικό άτομο εμφανίζει αναφυλακτικά συμπτώματα μόνο όταν η κατανάλωση τροφής συνδυάζεται με άσκηση στο ίδιο διάστημα 3–4 ωρών. Αν καταναλωθεί η τροφή χωρίς άσκηση, δεν προκαλείται αντίδραση.

Οι πιο συχνές αλλεργιογόνες τροφές περιλαμβάνουν οστρακοειδή, ψάρια, αυγά, φιστίκι, γάλα, σόγια και σιτάρι.

Τροφική δυσανεξία

Σε αντίθεση με την αλλεργία, η τροφική δυσανεξία δεν εμπλέκει το ανοσοποιητικό σύστημα. Πρόκειται για λειτουργική απόκριση του οργανισμού λόγω ανεπαρκούς πέψης ορισμένων συστατικών. Προκαλεί συμπτώματα που συχνά μοιάζουν με αλλεργία, χωρίς όμως να είναι επικίνδυνη για τη ζωή.

Συνήθως οφείλεται σε έλλειψη ενζύμων, ευαισθησία σε πρόσθετα τροφίμων ή αντίδραση σε φυσικές ουσίες των τροφών. Μικρές ποσότητες συχνά δεν προκαλούν πρόβλημα και η αποφυγή τους μπορεί να προλάβει τα συμπτώματα.

Οι πιο κοινές μορφές δυσανεξίας:

• Δυσανεξία στη λακτόζη: Το πιο γνωστό παράδειγμα. Προκαλείται από χαμηλή ή μηδενική παραγωγή λακτάσης, του ενζύμου που διασπά τη λακτόζη στο γάλα και τα γαλακτοκομικά. Σε αυτήν την περίπτωση βοηθά η αποφυγή ή αντικατάσταση με προϊόντα χωρίς λακτόζη ή φυτικά ροφήματα. Μπορείς να βρεις ΕΔΩ τα φυτικά ροφήματα της Bjorg τα οποία μπορείς να καταναλώσεις καθημερινά, χωρίς φοβο. (Διάβασε το άρθρο μας για τη δυσανεξία στη γλουτένη)
• Δυσανεξία στη φρουκτόζη: Δυσκολία απορρόφησης του σακχάρου που βρίσκεται σε φρούτα, ορισμένα λαχανικά και το μέλι. Μπορεί να είναι κληρονομική (ενζυμική ανεπάρκεια) ή διαιτητική (μειωμένη απορρόφηση στο έντερο).
• Δυσανεξία στη γλουτένη: Συχνή αλλά συχνά λιγότερο διαγνωσμένη. Διακρίνεται σε κοιλιοκάκη (χρόνια αυτοάνοση φλεγμονώδη νόσο που προκαλείται από τη γλουτένη) και μη-κοιλιοκακική ευαισθησία στη γλουτένη ή στο σιτάρι. 

Η κοιλιοκάκη είναι μια χρόνια, κληρονομική αυτοάνοση πάθηση (σχετιζόμενη με τα γονίδια HLA-DQ2 / HLA-DQ8). Επειδή συμμετέχει το ανοσοποιητικό σύστημα και ανιχνεύονται ειδικά αντισώματα, έχει ομοιότητες με αλλεργία, χωρίς όμως να κατατάσσεται σε αυτήν την κατηγορία. Τα κύρια συμπτώματα περιλαμβάνουν γαστρεντερικές διαταραχές, όπως δυσκοιλιότητα, διάρροια, πρήξιμο και κοιλιακό άλγος. Η θεραπεία είναι η αυστηρή, δια βίου αποφυγή της γλουτένης.

Η ευαισθησία στη γλουτένη είναι μια τροφική δυσανεξία με μη πλήρως διευκρινισμένο μηχανισμό. Σε αντίθεση με την κοιλιοκάκη, δεν υπάρχουν τα χαρακτηριστικά γονίδια ούτε εμφανίζονται θετικά αντισώματα. Τα συμπτώματά της περιλαμβάνουν τόσο γαστρεντερικές όσο και εξωεντερικές εκδηλώσεις.

Σε κάθε περίπτωση συστήνεται μια διατροφή ελεύθερη από γλουτένη. Στη σελίδα της Biosophy μπορείς να βρεις μεγάλη ποικιλία προϊόντων, όπως ψωμί, φρυγανιές, κράκερς, τορτίγιες κ.ά., τα οποία φέρουν το ειδικό σήμα του διαγεγραμμένου σταχιού. (Βρες εδώ τρόφιμα χωρίς γλουτένη)

• Ευαισθησία σε πρόσθετα τροφίμων: Όπως οι τεχνητές χρωστικές (π.χ. ταρτραζίνη) ή τα συντηρητικά (θειώδη, βενζοϊκά).
• Ευαισθησία στα θειώδη άλατα: Συνήθως παρόντα σε κρασί και αποξηραμένα φρούτα. Μπορεί να προκαλέσουν κρίσεις άσθματος, πονοκεφάλους ή εξανθήματα σε ευαίσθητα άτομα. Αναγράφονται στις ετικέτες τροφίμων με αριθμούς Ε220–280.
• Δυσανεξία στην ισταμίνη: Αντίδραση σε φυσικές ουσίες (αγγειοδραστικές αμίνες) που περιέχουν τρόφιμα όπως κόκκινο κρασί, μπλε τυριά, τόνος, σκουμπρί, ντομάτες και αλλαντικά.

Επίσης, το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου (ΣΕΕ) μπορεί να σχετίζεται με τροφικές δυσανεξίες και να προκαλεί πρήξιμο, κοιλιακό άλγος, δυσκοιλιότητα ή διάρροια. (Διάβασε το άρθρο μας και πάρε ιδέες για πρωινό εάν έχεις ευαίσθητο έντερο)

Εντερική υγεία σημαίνει να αναγνωρίζουμε τι μας επηρεάζει και να κάνουμε τις κατάλληλες επιλογές. Ακούγοντας το σώμα μας μπορούμε να πάρουμε πολλές απαντήσεις. Ακόμα και όταν δεν υπάρχουν αλλεργίες ή δυσανεξίες, ορισμένες τροφές μπορεί απλώς να μη μας ταιριάζουν ή να μας βαραίνουν.

Η Κυριακή Τσομπανίδου είναι Διαιτολόγος - Διατροφολόγος, με μεταπτυχιακές σπουδές στην Κλινική - Ιατρική Διατροφή του τμήματος Ιατρικής του ΑΠΘ και στα Τρόφιμα, Διατροφή και Μικροβίωμα του τμήματος Ιατρικής του ΔΠΘ. Διατηρεί το ιδιωτικό της γραφείο στην Θεσσαλονίκη. Ασχολείται ιδιαίτερα με τις παθήσεις του πεπτικού συστήματος και στόχος της είναι η ολιστική αποκατάσταση της υγείας του εντέρου μέσα από εξατομικευμένη διατροφή, επιστήμη & ενσυναίσθηση.