06 Οκτ
Η διπολική διαταραχή είναι μια συχνή και σοβαρή ψυχική ασθένεια που επηρεάζει κυρίως τη συναισθηματική διάθεση. Η διάθεση δεν αφορά μόνο το συναίσθημα, αλλά επηρεάζει και τη σκέψη, τη συμπεριφορά, τον ύπνο, τη διατροφή και, συνολικά, τον τρόπο ζωής.
Ποιους επηρεάζει;
Μπορεί να προσβάλει οποιονδήποτε, άνδρες, γυναίκες και παιδιά και αφορά περίπου το 3% έως 5% των ενηλίκων παγκοσμίως. Ορισμένοι παράγοντες, ωστόσο, συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο:
- Οικογενειακό ιστορικό διπολικής διαταραχής.
- Κατάχρηση φαρμάκων ή αλκοόλ.
- Στρεσογόνα γεγονότα, δυσάρεστα ή ακόμη και ευχάριστα.
- Σωματική ασθένεια.
- Νυκτερινή εργασία και διαταραχή των συνηθειών ύπνου.
Η ζωή με τη διπολική διαταραχή μπορεί να είναι δύσκολη τόσο για το ίδιο το άτομο όσο και για τους φροντιστές, τους φίλους και την οικογένειά του. Η νόσος προκαλεί έντονες διακυμάνσεις της διάθεσης: από βαθιά δυστυχία έως έντονη ευφορία ή μεικτές καταστάσεις, όπου η αυξημένη ενέργεια συνυπάρχει με απελπισία και θλίψη.
Οι μεταβολές αυτές μπορεί να διαταράξουν τη συμπεριφορά, τις σχέσεις και την απόδοση στο σχολείο ή την εργασία. Παράλληλα, το κοινωνικό στίγμα μπορεί να οδηγήσει σε διακρίσεις, περιθωριοποίηση και απομόνωση, υποβαθμίζοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής. Τα καλά νέα είναι ότι, όταν η διαταραχή διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί, οι αρνητικές αυτές επιπτώσεις μπορούν να περιοριστούν.
Τύποι και εκδηλώσεις
Η διπολική διαταραχή εκδηλώνεται διαφορετικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Κάποιοι εμφανίζουν σοβαρά επεισόδια κατάθλιψης, άλλοι ήπια επεισόδια ευφορίας, ενώ σε ορισμένους κυριαρχούν έντονα μανιακά επεισόδια ή συχνές εναλλαγές διάθεσης. Άλλοι μπορεί να παραμένουν για μήνες σε μία συναισθηματική κατάσταση. Μερικές φορές εμφανίζονται και ψυχωσικά συμπτώματα, όπως ακουστικές ψευδαισθήσεις ή μη ρεαλιστικές πεποιθήσεις.
Συμπτώματα μανίας
- Υπερβολική αυτοεκτίμηση, μειωμένη κρίση και μη ρεαλιστικές πεποιθήσεις για τις ικανότητες.
- Ευερεθιστότητα, νευρικότητα, αυξημένη ενέργεια και μειωμένη ανάγκη για ύπνο.
- Γρήγορη ομιλία, φλυαρία, γρήγορη μετάβαση από τη μία σκέψη στην άλλη και απώλεια συγκέντρωσης.
- Έντονη ευφορία, πολύ γέλιο και πολλές νέες ή συναρπαστικές ιδέες.
- Παρορμητικές αποφάσεις, συνεχείς αλλαγές σχεδίων και σπατάλη χρημάτων.
- Αυξημένη λίμπιντο, άνοιγμα συζήτησης με αγνώστους και αυξημένη κοινωνικότητα.
- Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ ή χρήση ναρκωτικών.
Συμπτώματα κατάθλιψης
- Θλίψη, άγχος, κενό, απελπισία και απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης.
- Δυσκολία σκέψης, μνήμης, συγκέντρωσης και ανταπόκρισης στις καθημερινές απαιτήσεις.
- Διαταραχές ύπνου, υπερβολικός ύπνος ή δυσκολία πρωινής αφύπνισης.
- Μεγάλη αύξηση ή μείωση βάρους και όρεξης.
- Έλλειψη ενέργειας, επίμονη κόπωση και παραμέληση προσωπικής εμφάνισης ή υγιεινής.
- Αδυναμία εκτέλεσης απλών καθημερινών εργασιών.
- Σκέψεις αυτοκτονίας.
Μερικές φορές συνυπάρχουν συμπτώματα μανίας και κατάθλιψης. Αυτή η εικόνα ονομάζεται «μεικτή κατάσταση». Το άτομο μπορεί, για παράδειγμα, να είναι υπερδραστήριο, ευερέθιστο και ομιλητικό, ενώ ταυτόχρονα νιώθει θλίψη και απελπισία.
Ποια είναι η κατάλληλη θεραπεία;
Η θεραπεία της διπολικής διαταραχής βασίζεται σε τέσσερις κύριους άξονες:
1. Ψυχοθεραπεία
Η ψυχοθεραπεία αποτελεί σημαντικό μέρος της αντιμετώπισης και χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με τη φαρμακευτική αγωγή. Βοηθά το άτομο να διαχειρίζεται τη διάθεσή του, να αναγνωρίζει ερεθίσματα και συμπτώματα, να αναπτύσσει δεξιότητες αντιμετώπισης και να οργανώνει ένα υποστηρικτικό περιβάλλον και μια λειτουργική καθημερινότητα.
2. Φαρμακευτική αγωγή
Η φαρμακευτική αγωγή είναι σχεδόν πάντα απαραίτητο μέρος της αποτελεσματικής θεραπείας. Παρότι αρκετοί άνθρωποι είναι διστακτικοί απέναντι στα φάρμακα, είναι σημαντικό να κατανοούν ότι η διπολική διαταραχή αφορά τη λειτουργία του εγκεφάλου. Η αγωγή στοχεύει στη ρύθμιση της διάθεσης και της σκέψης.
3. Αυτοβοήθεια
Υπάρχουν πρακτικές που μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση των αλλαγών της διάθεσης και στη μείωση της επίδρασης της διαταραχής.
Αντιμετώπιση του στρες
Το στρες αποτελεί σημαντικό εκλυτικό παράγοντα. Το πρώτο βήμα είναι η αναγνώριση των προειδοποιητικών σημείων.
- Στο μυαλό: επίμονη ή κυκλική σκέψη, σύγχυση, φόβος, αίσθηση απώλειας ελέγχου ή επικείμενου κινδύνου.
- Στο σώμα: τρέμουλο και εφίδρωση, ξηροστομία, ταχυκαρδία, βάρος στο θώρακα, κεφαλαλγία, μυϊκή ένταση, μυρμήγκιασμα, λαχάνιασμα ή ζάλη.
Μάθετε να χαλαρώνετε
- Χρησιμοποιήστε αργή αναπνοή ή άλλες τεχνικές χαλάρωσης.
- Ακούστε μουσική, κάντε μπάνιο, περπατήστε, διαβάστε, διαλογιστείτε ή κάντε γιόγκα.
- Μιλήστε με κάποιον που εμπιστεύεστε.
- Εντάξτε την τακτική άσκηση στη ζωή σας.
Απλουστεύστε τη ζωή σας
- Καταγράψτε τις στρεσογόνες καταστάσεις και αναζητήστε τρόπους να τις μειώσετε.
- Μάθετε να λέτε «όχι» και μην αναλαμβάνετε περισσότερα από όσα μπορείτε.
- Συζητήστε στη δουλειά το ενδεχόμενο ενός λιγότερο στρεσογόνου ρόλου.
- Αποφύγετε τη νυκτερινή εργασία.
- Οργανώστε την ημέρα σας με σταθερό πρόγραμμα.
- Αντιμετωπίστε τις συγκρούσεις και, όπου χρειάζεται, ζητήστε τη μεσολάβηση τρίτου προσώπου.
Χρησιμοποιήστε βοηθητική τεχνολογία
Η διαταραχή μπορεί να επηρεάζει τη σκέψη, τη μνήμη και την οργάνωση. Ημερολόγια, υπενθυμίσεις, συσκευές υποβοήθησης μνήμης και άλλα πρακτικά εργαλεία μπορούν να διευκολύνουν την καθημερινότητα.
Κατανοήστε τη διάθεσή σας
Η τήρηση ημερολογίου διάθεσης βοηθά στον εντοπισμό μοτίβων, γεγονότων ή συναισθημάτων που προηγούνται ενός επεισοδίου, ώστε να μπορούν να ληφθούν έγκαιρα προληπτικά μέτρα.
Αντιμετωπίστε την «πεσμένη» διάθεση
- Ζητήστε τη βοήθεια του γιατρού σας.
- Ξεκουραστείτε και φροντίστε τον ύπνο σας.
- Μείνετε απασχολημένοι.
- Επισκεφθείτε έναν φίλο ή συγγενή και μιλήστε.
- Καλέστε γραμμή βοήθειας όταν χρειάζεται.
Ενισχύστε την αυτοπεποίθησή σας
Όταν νιώθουμε άσχημα, τείνουμε να εστιάζουμε στα αρνητικά. Είναι χρήσιμο, όταν νιώθετε καλά, να καταγράφετε τι κάνετε σωστά και ποια πράγματα απολαμβάνετε στη ζωή σας, ώστε να μπορείτε να επιστρέφετε σε αυτά στις δύσκολες περιόδους.
Ψυχοεκπαίδευση
Η ψυχοεκπαίδευση πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του θεραπευτικού σχεδίου. Αυξάνει τη γνώση και την κατανόηση της ασθένειας και της θεραπείας, ενισχύει τη συνεργασία με τη φαρμακευτική αγωγή και βοηθά το άτομο να αντιμετωπίζει αποτελεσματικότερα την κατάστασή του.
Ένα τυπικό πρόγραμμα ψυχοεκπαίδευσης περιλαμβάνει:
- Αναγνώριση αιτιών και εκλυτικών παραγόντων.
- Έγκαιρο εντοπισμό συμπτωμάτων μανίας και κατάθλιψης.
- Στρατηγικές πρόληψης της εξέλιξης των πρώιμων συμπτωμάτων.
- Χρήση ημερολογίων διάθεσης.
- Ορθή χρήση φαρμάκων και αναγνώριση ανεπιθύμητων ενεργειών.
- Ενημέρωση για κύηση, γενετική συμβουλευτική και κινδύνους διακοπής της θεραπείας.
- Αποφυγή αλκοόλ και ναρκωτικών.
- Καθιέρωση τακτικού τρόπου ζωής και αντιμετώπιση προβλημάτων ύπνου, στρες και καθημερινών δυσκολιών.
Η ψυχοεκπαίδευση που εστιάζει στην οικογένεια μπορεί επίσης να αφορά τις οικονομικές, κοινωνικές και ψυχολογικές εντάσεις που προκαλεί η φροντίδα ενός συγγενή με διπολική διαταραχή.
Οι δυσάρεστες πιθανότητες
Οι περισσότεροι άνθρωποι με διπολική διαταραχή ζουν μια μακρά, παραγωγική και πλήρη ζωή. Ωστόσο, η αυτοκτονία αποτελεί την πιο τραγική πιθανή συνέπεια της νόσου. Είναι σημαντικό να αναγνωρίζονται έγκαιρα τα προειδοποιητικά σημάδια:
- Απρόσεκτη ή επικίνδυνη συμπεριφορά χωρίς φόβο θανάτου.
- Συζήτηση για επιθυμία θανάτου.
- Απελπισία, απόγνωση ή αίσθηση ότι αποτελεί βάρος για την οικογένεια και τους φίλους.
- Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ ή χρήση ναρκωτικών.
- Κοινωνική απόσυρση.
- Προετοιμασία για τον θάνατο, όπως ρύθμιση οικονομικών θεμάτων ή δωρεά περιουσιακών στοιχείων.
- Συγγραφή σημειώματος.
«Το μυαλό μου, ένας καθ’ όλα αφερέγγυος μηχανισμός: μια αέναη σβούρα, ένας βόμβος, ένας ρόγχος, μια γρήγορη και ξέφρενη κατάδυση — και μετά θάβεται στη λάσπη. Προς τι; Προς τι τόσο πάθος;» - Virginia Woolf (Αγγλίδα συγγραφέας, 1882–1941)
| Η Βίκυ Μαρούλη είναι ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια με ειδίκευση στη Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία και μεταπτυχιακό στην Ανάλυση Συμπεριφοράς. Έχει εκπαιδευτεί και στην Ενσυνειδητότητα (Mindfulness) ως mindfulness instructor. Μοιράζεται μαζί μας τις επιστημονικές της γνώσεις και την θεραπευτική της εμπειρία μέσα από μια ολιστική προσέγγιση για την ανάπτυξη του εαυτού και την βελτίωση της ποιότητας ζωής μας. |
