Η κοινωνική φοβία, γνωστή και ως Social Anxiety Disorder, αποτελεί μία από τις πιο συχνές αγχώδεις διαταραχές. Δεν πρόκειται απλώς για ντροπαλότητα ή συστολή. Είναι:
- Φόβος ή άγχος, ειδικά σε κοινωνικά περιβάλλοντα, στα οποία ένα άτομο αισθάνεται πως παρατηρείται ή ελέγχεται.
- Συνήθως το άτομο φοβάται ότι θα δείξει το άγχος του και θα δεχθεί κοινωνική απόρριψη
- Η κοινωνική αλληλεπίδραση προκαλεί δυσφορία
- Οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις είτε αποφεύγονται, είτε οδυνηρά και απρόθυμα υπομένονται
- Ο φόβος και το άγχος είναι δυσανάλογα ως προς την πραγματική κατάσταση
Για τα άτομα που βιώνουν
κοινωνική φοβία, ακόμη και απλές καθημερινές δραστηριότητες, όπως το να
μιλήσουν σε μια ομάδα, να γνωρίσουν νέους ανθρώπους ή να εκφράσουν τη γνώμη
τους, μπορεί να προκαλέσουν έντονο άγχος. Ο φόβος αυτός συχνά οδηγεί στην
αποφυγή κοινωνικών καταστάσεων, δημιουργώντας
έναν φαύλο κύκλο απομόνωσης και χαμηλής αυτοεκτίμησης.
Παραδείγματα αρνητικών σκέψεων:
- «πρέπει να δείξω τον καλύτερο εαυτό μου στην συνέντευξη»
- «η καρδιά μου κτυπά δυνατά, κοκκινίζω και θα με καταλάβουν»
- είμαι νευρικός, θα τα κάνω θάλασσα
- «γιατί αργούν, μάλλον δεν θέλουν να με δουν»
- «δεν μπορώ να ανεχτώ άλλο αυτήν την κατάσταση»
- «είμαι ένα τίποτα»
- «δε θα ξέρω τι να πω»
- «πρέπει να το κάνω τέλεια, αλλιώς θα με απολύσουν»
- «θα γίνω ρεζἰλι»
- «όλοι θα με παρατηρούν»
- Ποιοι είναι όλοι;
- Πόσο πιθανό είναι να το μάθουν όλοι;
- Εάν το μάθουν, είναι σίγουρο ότι θα γίνω ρεζίλι;
- Τι και αν γίνω;
Αποδοχή, Τελειότητα και Έλεγχος
Πίσω από την κοινωνική φοβία βρίσκονται συνήθως τα πιστεύω μας σχετικά με την ανάγκη της αποδοχής μας από τους άλλους και τα πιστεύω μας σχετικά με την ανάγκη μας να είμαστε τέλειοι.
- Όταν η αποδοχή των άλλων γίνεται δείκτης της αξίας του ατόμου, τότε δημιουργούνται προβλήματα. Αυτό το πιστεύω δημιουργεί τις προϋποθέσεις της τελειομανίας.
- Η αποδοχή των άλλων γίνεται στήριγμα για την αυτοπεποίθηση του ατόμου.
Για να απαλλαγούμε από αυτά τα πιστεύω, είναι σημαντικό να
συνειδητοποιήσουμε ότι ενώ μπορεί να είναι άσχημο και εκνευριστικό να
μην έχουμε την αποδοχή των άλλων, δεν είναι ούτε τρομερό ούτε
καταστροφικό. Υπάρχει επίσης, διαφορά
μεταξύ της προσπάθειας να είμαστε επιτυχημένοι και της ανάγκης πως πρέπει
να πετύχουμε. Το δεύτερο δημιουργεί άγχος και την ανάγκη να αποφύγουμε
κάθε αποτυχία με οποιοδήποτε κόστος.
- Όταν η επιτυχία συνδέεται με
την αξία του ατόμου, τότε το κόστος της αποτυχίας παίρνει μεγάλες
διαστάσεις.
Η αποφυγή βοηθά στο να μην υπάρχουν πιθανότητες κάποιος να αποδείξει
ότι είναι ανάξιος. Η ζωή περιορίζεται. Το άγχος μειώνεται προσωρινά.
Η ανάγκη της απόλυτης επιτυχίας κάνει το άτομο να σκέφτεται συνέχεια την αποτυχία. Έτσι, παρά τις μεγάλες προσπάθειες για επιτυχία, πολλές φορές καταφέρνει το αντίθετο. Ο φόβος της αποτυχίας δεν το αφήνει να διασκεδάσει τις προσπάθειες του.
Τρόποι αντιμετώπισης
Τα καλά νέα είναι ότι η κοινωνική φοβία μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με την κατάλληλη υποστήριξη. Μερικές από τις πιο συνηθισμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις είναι:
- Ψυχοθεραπεία, ιδιαίτερα η Cognitive Behavioral Therapy, η οποία βοηθά το άτομο να αναγνωρίσει και να αλλάξει αρνητικά μοτίβα σκέψης.
- Σταδιακή έκθεση σε κοινωνικές καταστάσεις, ώστε να μειώνεται ο φόβος με την εμπειρία.
- Τεχνικές χαλάρωσης και διαχείρισης άγχους, όπως αναπνοές και ενσυνειδητότητα.
Πρακτικά,
- Μάθε να αμφισβητείς τις αρνητικές σου σκέψεις και να τις αντικαθιστάς με πιο ρεαλιστικές:
Παράδειγμα: «Θα το μάθουν όλοι και θα γίνω
ρεζίλι» (αρνητική σκέψη)
(Αμφισβήτηση αρνητικής σκέψης)
(Αντικατάσταση αρνητικής σκέψης)
- Συνήθως δεν γίνονται όλα γνωστά.
- Δεν γνωρίζω αν το μάθουν ότι θα με κάνουν και ρεζίλι.
- Τα άτομα που με γνωρίζουν καλά, σίγουρα δεν θα με κάνουν ρεζίλι.
Έκθεσε τον εαυτό σου σταδιακά στις συνθήκες που φοβάσαι.
Όταν η κατάσταση αντιμετωπίζεται... το άγχος αυξάνεται πριν μειωθεί. Στην περίπτωση της αποφυγής... το άγχος υποχωρεί πρόσκαιρα. Αλλά:
Παγίδα: Όταν
αποφεύγουμε, τι αισθανόμαστε; Λιγότερο άγχος, μικρότερη αυτοπεποίθηση,
περισσότερη αυτοκριτική. Γίνεται λιγότερο πιθανό να προσπαθήσουμε ξανά.
Η κοινωνική φοβία συχνά παρεξηγείται ως απλή ντροπαλότητα. Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για μια πραγματική ψυχολογική δυσκολία που μπορεί να επηρεάσει βαθιά την ποιότητα ζωής ενός ανθρώπου. Η κατανόηση, η αποδοχή και η αναζήτηση βοήθειας αποτελούν σημαντικά βήματα προς τη βελτίωση.
| Η Βίκυ Μαρούλη είναι ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια με ειδίκευση στη Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία και μεταπτυχιακό στην Ανάλυση Συμπεριφοράς. Έχει εκπαιδευτεί και στην Ενσυνειδητότητα (Mindfulness) ως mindfulness instructor. Μοιράζεται μαζί μας τις επιστημονικές της γνώσεις και την θεραπευτική της εμπειρία μέσα από μια ολιστική προσέγγιση για την ανάπτυξη του εαυτού και την βελτίωση της ποιότητας ζωής μας. |
