Σε έναν κόσμο γεμάτο ειδοποιήσεις, προγράμματα και ατελείωτες επιλογές, η βαρεμάρα μοιάζει σχεδόν ανεπιθύμητη. Τα παιδιά σήμερα περνούν μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς τους ανάμεσα σε οργανωμένες δραστηριότητες, σχολικές υποχρεώσεις, οθόνες και ψυχαγωγία σχεδιασμένη από άλλους. Όταν, λοιπόν, ένα παιδί λέει «βαριέμαι», συχνά το ακούμε σαν κάλεσμα για άμεση δράση: να προτείνουμε κάτι, να οργανώσουμε, να γεμίσουμε τον χρόνο του.
Κι όμως, εκεί ακριβώς ξεκινά κάτι πολύτιμο.
Γιατί δεν χρειάζεται συνεχές πρόγραμμα
Το συνεχές πρόγραμμα δίνει στους γονείς την αίσθηση ότι προσφέρουν στα παιδιά τους ευκαιρίες, ερεθίσματα και εξέλιξη. Όμως η υπερπλήρωση της ημέρας δεν αφήνει χώρο για αυθορμητισμό. Όταν κάθε στιγμή είναι προαποφασισμένη, το παιδί δεν χρειάζεται να σκεφτεί, να επινοήσει ή να ακολουθήσει τη δική του εσωτερική παρόρμηση.
Ο ελεύθερος χρόνος –χωρίς στόχο, χωρίς οδηγίες– είναι το έδαφος όπου αναπτύσσονται η φαντασία και η αυτονομία. Είναι ο χρόνος όπου το παιδί μαθαίνει να διαχειρίζεται το «κενό» και να το μετατρέπει σε κάτι δικό του.
Τι συμβαίνει όταν το παιδί «δεν έχει τι να κάνει»
Στην αρχή, η βαρεμάρα μπορεί να μοιάζει άβολη. Μπορεί να συνοδευτεί από γκρίνια, νευρικότητα ή επαναλαμβανόμενες ερωτήσεις. Αν όμως δεν παρέμβουμε αμέσως, κάτι αλλάζει.
Το παιδί αρχίζει να παρατηρεί τον χώρο γύρω του. Ένα μαξιλάρι γίνεται βουνό, ένα σεντόνι μετατρέπεται σε σκηνή, ένα χαρτί γίνεται χάρτης θησαυρού. Η βαρεμάρα λειτουργεί σαν καταλύτης: ενεργοποιεί τη δημιουργικότητα, τη φαντασία και την πρωτοβουλία.
Μέσα από αυτές τις στιγμές, τα παιδιά μαθαίνουν:
-
να αντέχουν τη σιωπή
-
να παίρνουν αποφάσεις μόνα τους
-
να βρίσκουν χαρά χωρίς εξωτερικά ερεθίσματα
-
να συνδέονται βαθύτερα με τον εαυτό τους
Η βαρεμάρα ως δεξιότητα ζωής
Σε έναν κόσμο που κινείται γρήγορα, η ικανότητα να «μην κάνεις τίποτα» είναι δεξιότητα. Η βαρεμάρα βοηθά τα παιδιά να ρυθμίζουν το νευρικό τους σύστημα, να ηρεμούν και να ακούνε τις εσωτερικές τους ανάγκες. Δεν είναι τεμπελιά· είναι παύση.
Τα παιδιά που έχουν χώρο να βαρεθούν συχνά αναπτύσσουν μεγαλύτερη συναισθηματική ανθεκτικότητα και αυτοπεποίθηση. Δεν περιμένουν συνεχώς κάποιον να τους διασκεδάσει. Δημιουργούν μόνα τους.
Ιδέες για ελεύθερο, αυθόρμητο παιχνίδι
Η δημιουργική βαρεμάρα δεν χρειάζεται ειδικό εξοπλισμό. Αντίθετα, ανθίζει όταν τα πράγματα είναι απλά.
-
Υλικά χωρίς «οδηγίες»: κουτιά, υφάσματα, σχοινιά, ξύλα, χαρτιά
-
Ζωγραφική χωρίς θέμα ή αποτέλεσμα
-
Μουσική και ελεύθερη κίνηση
-
Χρόνος στη φύση χωρίς στόχο
-
Μια γωνιά του σπιτιού αφιερωμένη στο αυθόρμητο παιχνίδι
Ο ρόλος του γονέα δεν είναι να καθοδηγεί, αλλά να εμπιστεύεται. Να επιτρέπει το χάος, το πείραμα, το ατελές.
Τελικά, μήπως η βαρεμάρα είναι δώρο;
Την επόμενη φορά που θα ακούσεις «μαμά, βαριέμαι», δοκίμασε να μην απαντήσεις αμέσως. Δώσε λίγο χρόνο. Άφησε χώρο. Η βαρεμάρα μπορεί να γίνει η αρχή μιας ιστορίας, ενός παιχνιδιού ή μιας ιδέας που δεν θα μπορούσε να γεννηθεί αλλιώς.
Ίσως, τελικά, το «τίποτα» να είναι ακριβώς αυτό που χρειάζονται τα παιδιά για να δημιουργήσουν τα πάντα.
