-
Το καλάθι αγορών είναι άδειο!
Το καλάθι αγορών είναι άδειο!
Ίσως έχεις ακούσει και εσύ «παράπονα» από γνωστούς για πρηξίματα, φουσκώματα, μετεωρισμό, «καλές και κακές ημέρες» της εντερικής λειτουργίας. Τη μία μέρα έτσι, την άλλη αλλιώς. Ίσως να ταυτίζεσαι και εσύ με αυτήν την κατάσταση. Τι συμβαίνει λοιπόν; Τι μπορεί να αλλάζει από τη μία στιγμή στην άλλη; Και πόσο ρόλο παίζει η διατροφή σου;
Ας τα πάρουμε από την αρχή. Οι Κινέζοι, και αργότερα η επιστημονική κοινότητα, άρχισαν να χαρακτηρίζουν το έντερο ως «δεύτερο εγκέφαλο». Με απλά λόγια, το έντερο αντιδρά σε ερεθίσματα, επικοινωνώντας με το ΚΝΣ μέσω του άξονα gut-brain-axis (GBA). Αυτός ο αμφίδρομος άξονας περιλαμβάνει νευρικές, ενδοκρινικές και ανοσολογικές οδούς, με το μικροβίωμα να παίζει βασικό ρόλο. Ο GBA επηρεάζει τη διάθεση, τη γνωστική λειτουργία και τη συνολική υγεία, ενώ ανισορροπίες στο μικροβίωμα (δυσβίωση) συνδέονται με ψυχικές και νευρολογικές παθήσεις.
Το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου (ΣΕΕ) ή σπαστική κολίτιδα, είναι μια χαρακτηριστική λειτουργική, δηλαδή δεν υπάρχει εμφανής βλάβη ή φλεγμονή στο έντερο, αλλά η λειτουργία του επηρεάζεται από παράγοντες όπως το στρες, η διατροφή και οι ορμονικές αλλαγές. Η διάγνωση του ΣΕΕ γίνεται με τα κριτήρια Rome IV, τα οποία περιλαμβάνουν, επαναλαμβανόμενο κοιλιοκάκο πόνο ≥1 ημέρα/εβδομάδα για τους τελευταίους 3 μήνες, με έναρξη ≥6 μήνες πριν τη διάγνωση, και σχετίζεται ≥2 κριτήρια από τα εξής: άλγος σχετιζόμενο με την κένωση, αλλαγή συχνότητας ή σύστασης κενώσεων.
Το ΣΕΕ προκαλεί κοιλιακό πόνο ή δυσφορία, φούσκωμα, διάρροια, δυσκοιλιότητα ή εναλλαγές αυτών. Η θεραπευτική προσέγγιση περιλαμβάνει διατροφικές αλλαγές, διαχείριση στρες, φαρμακευτική αγωγή ή συμπληρώματα, και τέλος εκπαίδευση του ατόμου για καλύτερη κατανόηση των συμπτωμάτων και γενικότερα των επιλογών του.
Αρκετοί διατροφικοί παράγοντες έχουν ενοχοποιηθεί για την πυροδότηση των συμπτωμάτων του ΣΕΕ. Συψνά είναι δύσκολο να εντοπιστούν οι «ένοχες» τροφές. Μεγάλο ποσοστό συμπτωμάτων οφείλεται σε συγκεκριμένους τύπους υδατανθράκων. Αυτοί οι υδατάνθρακες ονομάζομαι FODMAP.
F – Fermentable – Ζυμώσιμοι: ζυμώνονται από βακτήρια του εντέρου και παράγουν αέρια
O – Oligosaccharides – Ολιγοσακχαρίτες: πχ φρουκτάνες και γαλακτο-ολιγοσακχαρίτες, οι οποίες βρίσκονται σε τροφές όπως τα κρεμμύδια, το σκόρδο, τα όσπρια
D – Disaccharides – Δισακχαρίτες: πχ η λακτόζη, η οποία βρίσκεται σε γαλακτοκομικά προϊόντα
M – Monosaccharides – Μονοσακχαρίτες: πχ η φρουκτόζη, η οποία περιέχεται σε φρούτα και σε μεγαλύτερη ποσότητα στο μέλι
And
P – Polyols – Πολυόλες: Σακχαρικές αλκοόλες οι οποίες χρησιμοποιούνται από τη βιομηχανία τροφίμων αντικαθιστώντας τα σάκχαρα (πχ ξυλιτόλη, σορβιτόλη, μαλτιτόλη, μαννιτόλη).
Αυτοί οι υδατάνθρακες μοιράζονται 3 χαρακτηριστικά, τα οποία τα καθιστά υπεύθυνα για τα συμπτώματα του ΣΕΕ.
1. Δεν απορροφώνται πλήρως στο λεπτό έντερο.
2. Απορροφούν περισσότερο νερό στο έντερο.
3. Ζυμώνονται γρήγορα από τα βακτήρια του εντέρου.
Σύμφωνα με το Monash University, η διατροφή FODMAP χωρίζεται σε 3 στάδια:
1. Αποκλεισμός: Για 2-4 εβδομάδες, συστίνεται αλλαγή των τροφών που είναι υψηλά σε FODMAP, από συτά που είναι χαμηλά
2. Επανεισαγωγή: Σε ένα διάστημα 8-12 εβδομάδων γίνεται επανεισαγωγή των τροφών που αφαιρέθηκαν (1 FODMAP τη φορά, για 3 ημέρες)
3. Εξατομίκευση: Μέχρι αυτό το σημείο ο καθένας ξεχωριστά θα βρίσκεται σε θέση να εντοπίζει τις τροφές που ανέχεται το σώμα του και αυτές που του προκαλούν συμπτώματα.
Η παρακαλούθηση του πρωτοκόλλου πρέπει να γίνεται αυστηρά με την υποστήριξη και καθοδήγηση ενός διαιτολόγου/ διατροφολόγου.
Στόχος δεν είναι ο καθολικός αποκλεισμός των τροφών εξ’ ολοκλήρου από τη διατροφή κάποιου. Αλλά η εξατομικευμένη ανίχνευση και επιλογή τροφών. Όπως στις περισσότερες παθήσεις και διαταραχές, έτσι και στο ΣΕΕ υπάρχουν εξάρσεις και υφέσεις, οι οποίες μπορεί να πυροδοτηθούν από αρκετούς παράγοντες.
Τα οφέλη από τη σωστή εφαρμογή είναι σημαντικά. Τα κυριοότερα αφορούν την ανακούφιση συμπτωμάτων, τη βελτιστοποίηση της ποιότητας ζωής, και φυσικά το λιγότερο άγχος για την κατανάλωση φαγητού.
Η πλήρης και μόνιμη απομάκρυνση τροφών υψηλών FODMAP μπορεί να βλάψει το μικροβίωμα, καθώς πολλά από αυτά, ιδιαίτερα οι ολιγοσακχαρίτες (πρεβιοτικά), αποτελούν τροφή για τα ωφέλιμα βακτήρια του εντέρου. Επιπλέον, τρόφιμα πλούσια σε FODMAP, όπως φρούτα, λαχανικά και γαλακτοκομικά, είναι πολύτιμες πηγές φυτικών ινών, βιταμινών και αντιοξειδωτικών. Ο μακροχρόνιος αποκλεισμός τους μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη ποικιλία μικροβιώματος και θρεπτικές ελλείψεις.
Συμπερασματικά, η λέξη κλειδί που πρέπει να κρατήσουμε είναι «εξατομίκευση». Ο καθένας είναι ένας ξεχωριστός οργανισμός, με διαφορεικές ανάγκες και ιδιαιτερότητες. Είναι σημαντικό να ακούμε το σώμα μας, να εντοπίζουμε τα συμπτώματα και να προσαρμόζουμε τη διατροφή ωστε να υποστηρίζεται η υγεία και ευεξία μας.
Η Κυριακή Τσομπανίδου είναι Διαιτολόγος - Διατροφολόγος, με μεταπτυχιακές σπουδές στην Κλινική - Ιατρική Διατροφή του τμήματος Ιατρικής του ΑΠΘ και στα Τρόφιμα, Διατροφή και Μικροβίωμα του τμήματος Ιατρικής του ΔΠΘ. Διατηρεί το ιδιωτικό της γραφείο στην Θεσσαλονίκη. Ασχολείται ιδιαίτερα με τις παθήσεις του πεπτικού συστήματος και στόχος της είναι η ολιστική αποκατάσταση της υγείας του εντέρου μέσα από εξατομικευμένη διατροφή, επιστήμη & ενσυναίσθηση.
