Binge Eating Disorder: Η νευροβιολογία της υπερφαγίας

Η αδηφαγική διαταραχή αποτελεί μια κατάσταση που αφορά περισσότερους ανθρώπους απ’ όσο νομίζουμε. Αν έχεις νιώσει ποτέ ότι «δεν μπορείς να σταματήσεις να τρως», ακόμα κι όταν δεν πεινάς πραγματικά, τότε έχεις ήδη μια μικρή εικόνα του πώς βιώνεται. Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε κάτι από την αρχή: η υπερφαγία δεν είναι θέμα αδυναμίας ή έλλειψης πειθαρχίας. Πίσω από αυτή τη συμπεριφορά κρύβονται πολύπλοκοι μηχανισμοί του εγκεφάλου, που επηρεάζουν την όρεξη, την ευχαρίστηση και τον έλεγχο.

Γιατί το φαγητό “μας τραβάει” τόσο πολύ;

Ο εγκέφαλός μας είναι φτιαγμένος έτσι ώστε να ανταμείβεται όταν τρώμε, ειδικά από τροφές πλούσιες σε ζάχαρη και λιπαρά. Σε αυτή τη διαδικασία παίζει βασικό ρόλο η ντοπαμίνη, μια ουσία που σχετίζεται με την ευχαρίστηση.

Σε άτομα με υπερφαγικά επεισόδια:

• το φαγητό δίνει πιο έντονο “reward”
• χρειάζεται μεγαλύτερη ποσότητα για να νιώσουν το ίδιο καλά
• τα ερεθίσματα (μυρωδιές, εικόνες) γίνονται πιο “ισχυρά”

Έτσι, το φαγητό γίνεται εύκολα τρόπος να νιώσουμε καλύτερα, όχι μόνο σωματικά, αλλά και συναισθηματικά.

Γιατί δεν καταλαβαίνουμε ότι χορτάσαμε;

Το σώμα μας διαθέτει έναν φυσικό «μηχανισμό» που ρυθμίζει πότε πεινάμε και πότε χορταίνουμε. Σε αυτόν τον μηχανισμό πρωταγωνιστούν δύο βασικές ορμόνες: η λεπτίνη, που στέλνει το μήνυμα του κορεσμού, και η γκρελίνη, που ενεργοποιεί την πείνα. Στη αδηφαγική διαταραχή, η μεταξύ τους ισορροπία φαίνεται να διαταράσσεται. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα σήματα του σώματος να γίνονται λιγότερο «ξεκάθαρα», κάνοντας πιο δύσκολη την αναγνώριση του πότε πραγματικά πεινάμε και πότε έχουμε ήδη χορτάσει.

Έτσι:

• μπορεί να τρώμε χωρίς πραγματικά να πεινάμε
• δυσκολευόμαστε να νιώσουμε κορεσμό
• αγνοούμε τα μηνύματα του σώματός μας

Το στρες και το “φαγητό παρηγοριάς”

Έχεις παρατηρήσει ότι σε περιόδους πίεσης θέλεις περισσότερο γλυκό ή “comfort food”; Δεν είναι τυχαίο. Όταν το σώμα βρίσκεται υπό πίεση, αυξάνεται η παραγωγή της κορτιζόλης, μιας ορμόνης που επηρεάζει άμεσα την όρεξη και τις διατροφικές μας επιλογές. Η κορτιζόλη μπορεί να ενισχύσει την επιθυμία για ενεργειακά πυκνά τρόφιμα και να κάνει πιο δύσκολο τον έλεγχο της ποσότητας που καταναλώνουμε. Έτσι, το φαγητό συχνά λειτουργεί σαν ένας γρήγορος τρόπος ανακούφισης από την ένταση της στιγμής. Ωστόσο, αυτή η ανακούφιση είναι προσωρινή, και συχνά ακολουθείται από ενοχές ή αίσθημα δυσφορίας.

Όταν ο εγκέφαλος λειτουργεί σε “αυτόματο πιλότο”

Σε αυτές τις στιγμές, φαίνεται πως ο εγκέφαλος περνάει σε μια πιο «αυτόματη» λειτουργία. Οι περιοχές που σχετίζονται με τον έλεγχο, τη λογική και τη λήψη αποφάσεων υποχωρούν, ενώ κυριαρχεί η ανάγκη για άμεση ικανοποίηση.

Γι’ αυτό πολλοί άνθρωποι περιγράφουν ότι:

• τρώνε πολύ γρήγορα
• δεν συνειδητοποιούν πόσο έχουν φάει
• νιώθουν ότι “δεν μπορούν να σταματήσουν”

Και μετά έρχεται συχνά η ενοχή.

Πώς βοηθά η διατροφή

Η λύση δεν βρίσκεται σε αυστηρές δίαιτες ή απαγορεύσεις. Αντίθετα, αυτές συχνά επιδεινώνουν τον φαύλο κύκλο της υπερφαγίας.

Αυτό που πραγματικά βοηθά είναι:

• σταθερά και πλήρη γεύματα μέσα στη μέρα
• ισορροπία μακροθρεπτικών συστατικών (υδατάνθρακες, πρωτεΐνη, λιπαρά)
• αποφυγή μεγάλων διαστημάτων νηστείας

Η επιλογή ποιοτικών τροφίμων παίζει επίσης σημαντικό ρόλο. Τρόφιμα φυσικά, λιγότερο επεξεργασμένα βοηθούν:

• στη σταθεροποίηση του σακχάρου
• στη μείωση των έντονων “cravings”
• στη δημιουργία πιο ουσιαστικής σχέσης με το φαγητό

Το σημαντικότερο που πρέπει να θυμάσαι:

Το Binge Eating αποτελεί μια κατάσταση που χρειάζεται κατανόηση και υποστήριξη. Με μικρά, σταθερά βήματα, ισορροπημένη διατροφή και, όπου χρειάζεται, τη βοήθεια ειδικών, μπορούμε να ξαναχτίσουμε μια πιο υγιή και ήρεμη σχέση με το φαγητό. Γιατί τελικά, η πραγματική ισορροπία δεν βρίσκεται στον αυστηρό έλεγχο, αλλά στην ικανότητα να ακούμε και να εμπιστευόμαστε το σώμα μας.

Η Μάρω Ζώη είναι Διαιτολόγος-Διατροφολόγος με μεταπτυχιακό στην Κλινική Διατροφή και εξειδίκευση στις διατροφικές διαταραχές. Μοιράζεται μαζί μας τις επιστημονικές της γνώσεις πάνω στη διατροφή και μας παρουσιάζει τρόπους βελτιστοποίησης της υγείας μας μέσα από τα άρθρα της.